Motyw patriotyzmu

© - artykuł chroniony prawem autorskim


„Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego
Całkowicie innym człowiekiem, przeciwieństwem Parysa, jest z kolei Antenor – symbol szczerego patriotyzmu, szlachetności oraz dojrzałej mądrości. W swych wyborach kieruje się przede wszystkim dobrem ojczyzny, zapominając przy tym o prywatnym szczęściu czy wygodzie. Nie daje się zmanipulować sprytnemu i przebiegłemu Aleksandrowie czy grającemu na uczuciach Ikateonowi, wzywając – mimo poniesionej klęski (nie udało mu się przekonać rady do oddania Heleny posłom greckim) – do obrony kraju
„Dziady” Adama Mickiewicza

Ojczyzna jest najważniejszą ideą dla więźniów z III części Dziadów oraz patriotów polskich, przedstawionych w innych scenach dzieła. W imię własnej narodowości, której bronią za wszelką cenę, zostają aresztowani i poddawani torturom.

Patriotami są Polacy stojący blisko drzwi w Salonie Warszawskim. Dostrzegają oni wady towarzystwa stolikowego, brak zainteresowania losami ojczyzny. Widzą cierpienia rodaków i niesprawiedliwość rządu carskiego. Patriotami są również więźniowie – ofiary śledztwa Senatora.
„Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza

Stosunek do ojczyzny prezentuje następujący cytat: „Słodszy wyraz nad wszystko, wyraz miłości, któremu / Nie masz równego na ziemi, oprócz wyrazu – ojczyzna”, pochodzący z Powieści wajdeloty. To w imię miłości do ojczyzny główny bohater rezygnuje z osobistego szczęścia i decyduje się na życie w kłamstwie i ciągłym uważaniu na wypowiedziane słowa czy wykonane gesty.

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza

Patriotyzm jest wszechobecny na kartach dzieła. Wszyscy bohaterowie to patrioci, z niecierpliwością wypatrujący wszelkich wiadomości z kraju i możliwości wyzwolenia ojczyzny. Patriotyzm przejawia się w ich rozmowach, w przestrzeganiu dawnych obyczajów, w kulcie polskości. Dworek Sędziego to ostoja patriotycznych uczuć, łącznie ze starym zegarem kurantowym, który wygrywa melodię Mazurka Dąbrowskiego oraz obrazami na ścianach, przedstawiającymi sławnych bohaterów narodowych. Mieszkańcy Soplicowa wyczekują od lat pojawienia się wojsk polskich i wolności. Próba wzniecenia powstania to również dowód przywiązania i miłości do kraju.

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej

Unaocznia się nie tylko we wspomnieniach dotyczących powstania styczniowego, choć te są znamienne, bo uosabiają istotne wartości społeczno – narodowe. Patriotyzm zauważalny jest w postawach bohaterów, zwłaszcza Benedykta Korczyńskiego, który w czasie popowstaniowych represji walczy o utrzymanie majątku. Benedykt osobiście nie bierze udziału w walkach niepodległościowych, ale, jako jedyny z braci, pragnie zachować ojcowiznę. Staje się w ten sposób nie tylko spadkobiercą ziemi, ale i dziedzicem tradycji stanowiącej o wartości narodu.

„Rozdziobią nas kruki, wrony...” Stefana Żeromskiego

Szymon Winrych był jednym z ostatnich powstańców. Walczył mimo nadchodzącej klęski zrywu, niesprzyjających warunków atmosferycznych i braku pomocy państw zachodnich. Żeromski pisze w pewnym momencie: „Jeżeli kto jeszcze na tej ziemi walczył w całym i zupełnym znaczeniu tego słowa, to on, Winrych”. Tylko on szmuglował broń, podtrzymując na duchu kolegów: „Przez długi czas tych ludzi ściganych, głodnych, przeziębłych i wylęknionych wspierał swymi szyderczymi półsłowami i podniecał jak chłostą”. Gdy inni byli przekonani o upadku zrywu: „(…)on się, jak to mówią, zawziął”. Chciał walczyć mimo chłodu, głodu, zmęczenia. Był wzorowym powstańcem i patriotą.

„Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza

Głębokim patriotyzmem wyróżniają się rycerze polscy. Cenią ponad wszystko miłość ojczyzny, są gotowi walczyć o jej wolność i zawsze stawiają się na wezwanie króla.

”Latarnik” – Henryk Sienkiewicz

W czasach romantyzmu i pozytywizmu łączono patriotyzm z walką o wolność (Skawiński jako popowstaniowy emigrant walczący w różnych częściach świata), wiązano go również z tożsamością i świadomością narodową, istnieniem w danej kulturze i języku. Skawiński mimo licznych wędrówek po obcych kontynentach nie zapomniał o swoim pochodzeniu. Tłumił jednak swoją miłość do ojczyzny i tęsknotę za nią. Stale oczekiwał wiadomości o wyzwoleniu Polski, „odczytywał sobie hiszpańską gazetę (...) lub newyorskiego „Heralda” (...) i szukał w nich wiadomości z Europy. Biedne stare serce! Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło jeszcze dla kraju...” Przesyłka z polskimi książkami, wśród których znalazł „Pana Tadeusza” na nowo obudziła w nim tęsknotę. Stało się tak w chwili, gdy znalazł już ukojenie w pustelniczym żywocie latarnika. Lektura poematu przeniosła jego „duszę utęsknioną” w rodzinne strony, do ojczystej ziemi. „Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej (...). We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym...”

„Sachem” - Henryk Sienkiewicz

Nowela „Sachem” zaliczana jest do nowel o wymowie patriotycznej. Jej celem nie było „krzepienie serc”, a uświadamianie o możliwości i konsekwencjach wynarodowienia. Patrząc z pesymistycznego punktu widzenia, pisarz pragnął zaznaczyć, że każdy naród posiada swoją odrębność, stanowi swoistą wspólnotę kulturową, a będąc ciemiężonym i prześladowanym, powinien stawać w obronie tradycji i tożsamości narodowej. W przeciwnym razie czekała go rola służalczego „sachema”.



Motyw - inne artykuły:
• Motyw patriotyzmu